Universiteit van Letland organiseert multistakeholderdiscussie over het gebruik van artificiële intelligentie bij de bestrijding van desinformatie
Een multi-stakeholder discussie getiteld “Het gebruik van artificiële intelligentie bij de bestrijding van desinformatie”, georganiseerd door de Universiteit van Letland, vond plaats in Riga op 6 januari 2026. Het evenement bracht onderzoekers, technologieontwikkelaars en praktijkmensen samen om het AI4Debunk-project te introduceren en een diepgaande uitwisseling te bevorderen over de huidige uitdagingen en doeltreffende instrumenten om desinformatie en nepnieuws aan te pakken.
De discussie was erop gericht de deelnemers vertrouwd te maken met de doelstellingen, de methodologische aanpak en de eerste resultaten van het AI4Debunk-project, en tegelijkertijd reflectie aan te moedigen over de bredere maatschappelijke, technologische en ethische implicaties van het gebruik van artificiële intelligentie bij de bestrijding van desinformatie. Het programma omvatte presentaties over de doelstellingen en vroege bevindingen van het project, live demonstraties van op AI gebaseerde instrumenten die in ontwikkeling zijn, en een interactieve discussie over praktische en filosofische aspecten van de beperking van desinformatie.
De bijeenkomst werd geopend door professor Inna Šteinbuka, die het AI4Debunk-project introduceerde en uitlegt dat het project bedoeld is om instrumenten voor kunstmatige intelligentie te ontwikkelen om de samenleving te beschermen tegen desinformatie door de expertise van technische AI-specialisten te integreren met die van sociale wetenschappers, waaronder politicologen en sociologen. Bijzondere aandacht wordt besteed aan desinformatie in verband met de oorlog in Oekraïne en de klimaatverandering.
Een van de belangrijkste uitdagingen was het snelle tempo van de technologische ontwikkeling, waardoor het risico bestaat dat instrumenten verouderd raken en voortdurende aanpassing noodzakelijk is. Het project wordt ook uitgevoerd in een complexe geopolitieke context, waar inspanningen om desinformatie tegen te gaan kunnen worden gezien als mogelijke beperkingen van de vrijheid van meningsuiting.
Technische oplossingen ontwikkeld binnen het project werden gepresenteerd door Franc van der Bent van de Universiteit Utrecht. Hij demonstreerde verschillende instrumenten die zich momenteel in de ontwikkelingsfase bevinden, waaronder een browserplug-in die is ontworpen om gebruikers in staat te stellen online-inhoud — zowel tekst als afbeeldingen — te verifiëren door de consistentie ervan met andere informatiebronnen te analyseren om mogelijke deepfakes of desinformatie te identificeren. Daarnaast is het samenwerkingsplatform Disinfopedia Het werd geïntroduceerd als een ruimte voor interactie met een AI-aangedreven chatbot, discussie over actueel nieuws en melding van verdachte inhoud, die vervolgens door experts wordt beoordeeld.
Verdere demonstraties omvatten een smartphone-applicatie die tekst-, beeld-, audio- en video-inhoud kan analyseren, evenals een educatieve omgeving voor virtual reality, TruthSpace, gericht op het versterken van de digitale geletterdheid onder jongeren door middel van interactieve gameplay. De technische aanpak legt de nadruk op agile ontwikkeling, modulaire systeemarchitectuur met Docker-containers, toegankelijkheid en kostenefficiëntie. De software zal worden vrijgegeven onder de Public Licence van de Europese Unie (EUPL 1.2), ter ondersteuning van transparantie en opensourcegebruik.
De daaropvolgende discussie ging over kwesties als publieke betrokkenheid, cyberbeveiliging, duurzaamheid buiten de conclusie van het project in 2027 en de rol van kritisch denken bij het doeltreffende gebruik van technologische oplossingen. De deelnemers benadrukten dat hoewel onderwijs en kritische mediageletterdheid essentieel blijven — met name in een tijdperk van steeds geavanceerdere video- en audiodeepfakes — kunstmatige intelligentie een aanzienlijk potentieel biedt om de samenleving te ondersteunen in combinatie met menselijke expertise. AI-gebaseerde tools die in het kader van het project zijn ontwikkeld, werden benadrukt vanwege hun vermogen om tijdige, toegankelijke en multi-format analyse van tekst-, beeld-, audio- en video-inhoud te bieden. De projectonderzoekers toonden innovatieve benaderingen, waaronder passieve waarschuwingen in “antivirusstijl” en interactieve onderwijsomgevingen, die de barrières voor verificatie kunnen verlagen en de digitale geletterdheid van verschillende gebruikersgroepen kunnen versterken. Het aanpassingsvermogen, het opensourceontwerp en de interdisciplinaire fundamenten van de instrumenten werden gepresenteerd als belangrijke sterke punten, die voortdurende verbetering, duurzaamheid en maatschappelijke impact op lange termijn mogelijk maken.
